Home ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΕΝ ΧΑΜΟΓΕΛΟΥΣΑΝ ΣΤΙΣ ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΕΝ ΧΑΜΟΓΕΛΟΥΣΑΝ ΣΤΙΣ ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Όλοι ξέρουμε ότι τα μωρά γελάνε πριν ακόμη μάθουν να μιλούν. Μάλιστα εικάζεται πως η προέλευσή του είναι η «παιχνιδιάρικη» επικοινωνία μεταξύ της μητέρας και του νεογνού. Επιστήμονες πιστεύουν ότι πρόκειται για κάτι τόσο βαθιά εγκατεστημένο στα δίκτυα του εγκεφάλου, που τα μωρά χρησιμοποιούν το γέλιο τους για να εκφράσουν το γεγονός ότι αναγνωρίζουν τα οικεία τους πρόσωπα ενισχύοντας το μεταξύ τους δέσιμο.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν πως η απόκρυψη του γέλιου προκύπτει από αρχετυπικά σχήματα που μοιράζεται όλο το ανθρώπινο γένος, εδώ και αιώνες, από αρχέγονες φοβίες, περίεργα συμβάντα και ανεξήγητα γεγονότα, αυτά που εμπόδιζαν τον φοβιτσιάρη άνθρωπο που προσπαθούσε να βιοπορίσει ασφαλισμένα τη ζωούλα του.

Oι άνθρωποι υιοθετούμε άκριτα, οτιδήποτε μας δίνουν και μαθαίνουμε να πορευόμαστε με αυτό. Oι θρησκείες απαγορεύουν το γέλιο, με κανόνες και αφορισμούς, ενώ τον Mεσαίωνα έκαιγαν όποιους γελούσαν πολύ, γιατί πίστευαν πως το γέλιο «είναι του διαβόλου». Όλοι γνωρίζουμε τον «σοφό λαό» που λέει «μη γελάς πολύ γιατί μπορεί να σου βγει σε κακό».

Έτσι, όλα τα θετικά που συμβαίνουν στη ζωή μας, χρειάζεται να περιοριστούν, να μικρύνουν, να αδυνατίσουν. Γιατί κάπου εκεί έξω, δεσπόζει και παραμονεύει το κακό, να εμφανιστεί από τη γωνία και να μας το χαλάσει. Όσο περισσότερο γελάει κάποιος, τόσο προκαλεί την τύχη του, τόσο πρέπει να περιμένει αυτό το κακό να του συμβεί. Και όσο δεν του συμβαίνει, τόσο η αγωνία μέσα του μεγαλώνει.

Μία πιο απλή εξήγηση

Στους παλιούς πίνακες ζωγραφικής ένας καλλιτέχνης όφειλε να προστατέψει το μοντέλο του. Nα μην εμφανίσει στα μάτια των θεατών, τα βαθιά συναισθήματα της προσωπογραφίας του είτε αυτό ήταν η συγκατάβαση, το φλερτ, η μελαγχολία, η πλήξη, η ταλαιπωρία, η ευχαρίστηση, η ακόμη και μία ήπια αμηχανία που προσφέρει το χαμόγελο.

Kάποιοι πιστεύουν πως η στοματική υγιεινή δηλαδή τα χαλασμένα δόντια, ήταν ο λόγος που οι άνθρωποι δεν χαμογελούσαν αλλά εικονιζόντουσαν με κάποιο μειδίαμα, στην καλύτερη περίπτωση. Μπορεί πολλές δεκαετίες παλαιότερα η οδοντιατρική να μην ήταν και η καλύτερη, αλλά αυτό δεν μείωνε την ομορφιά των ανθρώπων την εποχή εκείνη, ακριβώς επειδή η κακή οδοντοστοιχία ήταν πολύ συνηθισμένη.

Ένα ωραίο χαμόγελο είναι δύσκολο να δημιουργηθεί και να συλληφθεί, και είναι πολύ σημαντικό να λάβουμε υπόψη μας την αντίληψη που είχαν οι άνθρωποι για το χαμόγελο σε παλαιότερες εποχές. Παρόλο που σήμερα σκεφτόμαστε τα χαμόγελα ως ένδειξη της ευτυχίας, του χιούμορ και της ζεστασιάς, προφανώς οι άνθρωποι παλαιότερα απέδιδαν σε αυτά μια πολύ διαφορετική σημασία.

Από την ιστορική έρευνα αποκαλύπτεται ότι μέχρι το 17ο αιώνα, στην φλαμανδική ζωγραφική ήταν θεσμοθετημένο ότι οι μόνοι άνθρωποι που χαμογελούσαν πλατιά, στη ζωή και στην τέχνη, ήταν οι φτωχοί, οι έκφυλοι, οι μεθυσμένοι, οι αθώοι και οι άνθρωποι της. Αν κάποιος ήθελε να θεωρηθεί μέλος της ανώτερης κοινωνικής τάξης και ένα πρόσωπο με «καλό» χαρακτήρα, δεν χαμογελούσε. Για τον λόγο αυτό, οι δημιουργοί πορτραίτων κρατούσαν μακριά τα χαμόγελα από τις εικόνες, γεγονός που εξηγεί γιατί δεν βλέπουμε διάσημες προσωπικότητες να χαμογελούν στα επίσημα πορτραίτα τους.

Πολλοί υποθέτουν πως εδώ υπάρχει κάτι άλλο, σημαντικότερο όλων: η τεχνολογία της φωτογραφίας δεν επέτρεπε στους ανθρώπους να χαμογελούν. Mέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, χρειαζόταν κάποιος να μένει ακίνητος μέχρι και για 10 λεπτά για ένα φωτογραφικό πορτραίτο. Ήταν λιγότερο δύσκολο να μείνει κανείς εντελώς ακίνητος για αρκετά λεπτά ανέκφραστος, παρά προσπαθώντας να κρατήσει ένα χαμόγελο.

Πηγή: Nicholas Jeeves «The Serious and the Smirk: The Smile in Portraiture» (Oκτώβριος 2013)